Zeka nedir, nasıl geliştirilir? Zeka Kuramları nelerdir?

Zekinin türediği bir kelime olan zekayı sizler için bu makalemizde ele aldık. Bu yazımızda zeka nedir, nasıl geliştirilir? Zeka Kuramları nelerdir gibi birçok soruya cevap bulacağız. İşte detaylar…

Zeka nedir?

Zeka, bir bilim olarak psikolojinin yanında günlük hayatımızda da çok sık kullandığımız kavramlardan biridir. Bizler genelde hızlı algılayan, başarılı ve yetenekli insanlara zeki deriz. Peki bilimsel olarak zeka nasıl tanımlanıyor olabilir? Aslında ‘zeka’ çok karmaşık bir kavram olduğundan tek bir tanımda uzlaşma mevcut değil. Zekayı; ‘öğrenme, öğrenilenlerden faydalanıp aralarında ilişki kurma, yeni durumlara adapte olma ve yeni çözüm yolları geliştirebilme yeteneği’ olarak tanımlayabiliriz. Dolayısıyla birçok zihinsel yeteneği içerir. Bu yetenekleri 7 bileşende inceleyebilmekteyiz:

  • uzaysal / mekânsal yetenek
  • sözel ve sayısal beceriler
  • algısal hız
  • bellek
  • akıl yürütme
  • kelime bilgisi

Zeka Kuramları

zeka nedir, zeka nedir nasıl geliştirilir, zeka nasıl geliştirilir, zeka nedir psikoloji, zeka nedir felsefe, zeka nedir makale, zeka nedir akıl nedir,
Zeka nedir, Zeka genel bir yetenek mi?

Zekanın genel bir yetenek mi yoksa ayrı ayrı yeteneklerden mi oluştuğu bilim insanlarınca yanıtlanmaya çalışılan bir soru olmuştur.

Bunun üzerine çeşitli kuramlar ortaya atılmıştır. Örneğin; Spearman, zekanın genel bir yapı olduğunu ileri sürmüştür. Ona göre zihinsel yapı ve enerji her eylemin kaynağıdır. Dolayısıyla zeki / parlak bir insan birçok alanda parlaktır.

Ancak zekanın birbirinden farklı ve bağımsız yetenekleri içerebileceğine dair kuramlar da mevcuttur. 1983 yılında Howard Gardner’in ortaya attığı ‘Çoklu zeka kuramı’ bunlardan biridir. Ona göre bilişssel (zihinsel) yetenekler geniş bir yelpazededir ve her insanın özel bir yetenek alanı vardır. Gardner zekayı 8 sınıfa ayırarak her birinin geliştirilebilir olduğunu savunmuştur:

  1. Uzamsal Zekâ: Görülenleri hafızaya alma, anlatılanları ise zihinde canlandırma, boyutlandırma ve görsel tasarımlar kurgulama uzamsal-görsel zekâ becerileridir.
  2. Kinestetik Zekâ: Beyin – beden koordinasyonu becerileri.
  3. Müziksel Zekâ: Sesleri yorumlama, bir araya getirme ve işleme yeteneği / duyarlılığı
  4. Sözel Zekâ: Düşünceleri sözcüklerle ifade edebilme; sözcüklerle anlatılanları da zihninde anlamlandırabilme becerileri.
  5. İçsel Zekâ: Kişinin kendini iyi tanıma ve bunu faydaya dönüştürme becerisi.
  6. Sosyal Zekâ: Davranışları iyi analiz etme, iyi iletişim kurma becerileri
  7. Matematiksel Zekâ: Sayı ve sembolleri etkin kullanma, soyut kavramlar türetme ve mantık yürütebilme becerileri
  8. Doğasal Zekâ: Doğayı büsbütün yorumlama becerileri

Elbette kuramlar Spearmen ve Gardner ile sınırlı değildir. Tartışılan ve cevap aranmaya çalışılan diğer bir konu genetik ve çevrenin zeka üzerine etkisidir.

Gen ve Çevre Etkisi

Bugün varılan nokta zekanın gen ve çevre etkileşiminin bir sonucu olarak ortaya çıktığıdır. Yani çok zeki doğan bir bebek olumsuz çevre koşullarında potansiyelini gösteremeyebilir. Benzer şekilde ortalama zekaya sahip bir çocuk da sağlıklı ve uygun koşullar altında sınırlarını geliştirebilir. Maria Montessori adında bir psikiyatrist oluşturduğu okul öncesi eğitim modelini zeka geriliği olan çocuklara uyguladığında bu çocuklardan çok üstün başarılar sağlamıştır. Bebeklerin dokunsal duyudan mahrum kalarak büyümelerinin de akademik ve sosyal becerilerini olumsuz etkilediği görülmüştür. Yetiştirme yurtlarında kalan çocuklarla yapılan araştırmalarda ise yeterli sevgiyi alamayan çocukların da başarısızlıkları dikkat çekmiştir. Günümüzde ise dijital uyaranlara gereğinden fazla maruz kalan çocukların yaratıcılıklarının olumsuz etkilendiğini gösteren araştırmalar az değildir. Dolayısıyla çevrenin zeka üzerindeki önemi her geçen gün artıyor.

Zeka Ölçülebilir mi?

Bilim insanları zekayı ölçümleyebilmek adına bir takım testler geliştirmişlerdir. Testlerden alınan puanlar IQ olarak puanlanmaktadır. IQ, Intelligence Quotient (zeka katsayısı) anlamına gelmektedir. Çocuklara ve yetişkinlere yönelik birçok test bulunmaktadır. 91-110 arasındaki değer normal zekayı belirtir. İleri zeka 126’ya, üstün zeka 140 puana kadar çıkabilmektedir. Zeka niceliksel olarak ölçümlenebilmenin yanında elbette davranışların gözlemlenmesiyle niteliksel olarak da değerlendirilebilir.

Karşılaştırma Yapmalı mıyız?

Rekabete dayalı bir sistemde yaşadığımız için özellikle ebeveynlerin çocuklarını diğer çocuklarla kıyaslama eğilimi pek yaygın bir tutum. Çocukları yarıştırmak ve onların zekasıyla övünmek onlara zarar veriyor. Yararlı olansa potansiyellerini geliştirmek için uygun koşullar yaratmaktan geçiyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki Yazı

Sevgi izi nedir, sevgi izi nasıl yapılır?

Sonraki Yazı

Nefes borusuna yemek kaçarsa nasıl çıkarılır?

İlgili Yazılar
Daha Fazla Oku

Kasım Süleymani kimdir?

Güne siyasal açıdan çok önemli bir gelişmeye başladık desek yeridir. İranlı Komutan Kasım Süleymani’nin öldürüldüğü açıkladı. Peki Kasım…